วันสหกรณ์แห่งชาติ ซึ่งตรงกับวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ ของทุกปีนั้น นับว่า มีความสำคัญและเกี่ยวข้องกับเกษตรกรไทยมายาวนาน โดยพระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ พระบิดาแห่งการสหกรณ์ไทย ได้ทรงส่งเสริมให้ก่อตั้งสหกรณ์แห่งแรก คือ สหกรณ์วัดจันทร์ ไม่จำกัดสินใช้ ณ ตำบลวัดจันทร์ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก และ ทรงเป็นนายทะเบียนสหกรณ์ (พระองค์แรก) รับจดทะเบียนเป็นสหกรณ์แห่งแรก เมื่อวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๙ ตามรูปแบบสหกรณ์ เครดิตแบบไรฟ์ไฟเซนที่ได้รับความสำเร็จ มาแล้วใน อินเดีย และพม่า ซึ่งทั้งสองประเทศได้ส่งคนไปศึกษาจากประเทศเยอรมนี

ต่อมาในวันที่ ๙ ตุลาคม ๒๕๒๗ ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี ได้มีมติกำหนดให้วันที่ ๒๖ กุมภาพันธ์ ของทุกปีเป็น "วันสหกรณ์แห่งชาติ"
 

พระราชวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์

มีพระนามเดิมว่า พระบวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจรัส เป็นพระราชโอรสในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับจอมมารดาเลี่ยมเล็ก (ธิดานายสุดจินดา (พลอย ชูโต) ประสูติเมื่อวันที่ ๑๐ มกราคม พ.ศ. ๒๔๒๐ ในพระบวรราชวัง มีพระเชษฐภคินีหนึ่งพระองค์คือพระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภัททาวดีศรีราชธิดา

เมื่อเยาว์วัยทรงเรียนหนังสือกับพระมารดาที่ตำหนัก เมื่อพระชันษา ๕ ปี ก็ทรงอ่านหนังสือได้คล่อง ทรงเข้าศึกษาที่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ เมื่อพ.ศ. ๒๔๒๙ และต่อมาศึกษาภาษาอังกฤษจนถึงพ.ศ. ๒๔๓๖ จึงเข้ารับราชการในตำแหน่งนายเวร กระทรวงธรรมการ ขณะพระชันษา ๑๖ ปี และได้เลื่อนเป็นผู้ช่วยในกรมศึกษาธิการใน ทรงรับหน้าที่พิเศษเป็นข้าหลวงสอบไล่วิชาหนังสือไทย ทรงเป็นกรรมการพิเศษร่างพระราชบัญญัติพิจารณาความแพ่ง และทรงได้เลื่อนเป็นผู้ช่วยที่ปรึกษากระทรวงพระคลังมหาสมบัติ

วันที่ ๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๓๒ ผนวชเป็นสามเณร โดยมีพระพรหมมุนี (เหมือน สุมิตฺโต) เป็นพระอุปัชฌาย์ และพระเมธาธรรมรส (อ่อน อหึสโก) เป็นพระศีลาจารย์

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป พ.ศ. ๒๔๔๐ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจรัสตามเสด็จด้วย ทรงศึกษาต่อในมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ เป็นเวลาสองปี และเสด็จกลับจากประเทศอังกฤษเมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๒ เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวขึ้นครองราชย์ ทรงได้รับแต่งตั้งเป็นองคมนตรี

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงพระริเริ่มตั้งลอนเทนนิสสมาคมแห่งประเทศไทยขึ้นเมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๐ และได้รับแต่งตั้งเป็นกรรมการองคมนตรี โดยทรงได้รับเลือกเป็นสภานายก เมื่อวันที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๔

พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ ๒๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๘๘ ด้วยพระโรคหลอดเลือดในสมองตัน สิริพระชันษา ๖๘ ปี ๑๙๕ วัน มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๑ ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาส

ที่มา สันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย

#สืบสานรักษาต่อยอด
#วันสหกรณ์แห่งชาติ 
#พระราชวรวงศ์เธอกรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ 
#พระบิดาแห่งการสหกรณ์ไทย