สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์ เพื่อศึกษางานศิลปหัตถกรรม และประวัติศาสตร์ ณ เมืองชัยปุระ (Jaipur) รัฐราชสถาน ประเทศอินเดีย และได้เสด็จไปยังพิพิธภัณฑ์ผ้าพิมพ์ The Anokhi Museum of Hand Printing เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2569 

The Anokhi Museum of Hand Printing เป็นพิพิธภัณฑ์เอกชนที่ตั้งอยู่ในเมืองแอมเบอร์ (Amber) หรือ อเมอร์ (Amer) รัฐราชสถาน (Rajasthan) ประเทศอินเดีย พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ก่อตั้งขึ้นจากแนวคิดของผู้ก่อตั้งแบรนด์เสื้อผ้าอินเดีย “Anokhi” ที่มีชื่อเสียงด้านผ้าพิมพ์ลายด้วยมือ โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่ออนุรักษ์ชุมชนช่างพิมพ์บล็อกไม้ที่มีประวัติศาสตร์ยืนยาวคู่กับเมืองนี้มากว่า 500 ปี

พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เคยเป็นคฤหาสน์ (Haveli) สมัยคริสต์ศตวรรษที่ 16 ซึ่งสร้างติดกับกำแพงเมืองโบราณ ที่ถูกทิ้งร้างอยู่เชิงป้อม Amber Fort ป้อม-วังโบราณบนยอดเขากลางเมือง ซึ่งเป็นหนึ่งในแลนด์มาร์กสำคัญของรัฐราชสถาน โครงสร้างของอาคารพิพิธภัณฑ์สร้างด้วยหินทรายสีชมพูและได้รับการบูรณะปรับปรุงจนได้รับรางวัลด้านการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมจากยูเนสโก  ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงผ้าโบราณ การใช้ผ้าในชีวิตประจำวัน และเทคนิคการพิมพ์ผ้าด้วยแม่พิมพ์ไม้ (Hand Block Printing) ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี นิทรรศการถ่ายทอดองค์ความรู้ตั้งแต่กระบวนการเตรียมผ้า การผสมสีที่ได้จากวัตถุดิบธรรมชาติ การแกะสลักแม่พิมพ์ไม้ ไปจนถึงเครื่องแต่งกายดั้งเดิมของผู้คนในราชสถานที่เริ่มเห็นน้อยลงเรื่อย ๆ 

ความโดดเด่นของนิทรรศการ คือการจัดแสดงบล็อคแม่พิมพ์แกะจากไม้จำนวนมาก ทั้งลายดอกไม้ ลายเรขาคณิต และลวดลายประจำท้องถิ่นที่สะท้อนรากวัฒนธรรมอินเดีย ลวดลายแม่พิมพ์บนเนื้อไม้เผยให้เห็นความชำนาญของช่าง และฝีมือการแกะที่ต้องอาศัยประสบการณ์อย่างยาวนาน เมื่อรวมกับเครื่องแต่งกายหลากรูปแบบที่จัดแสดง ก็ยิ่งทำให้เข้าใจบริบททางประวัติศาสตร์ของชุมชนช่างพิมพ์บล็อกอันเก่าแก่ของรัฐราชสถานได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ไฮไลต์สำคัญของการมาเยือนพิพิธภัณฑ์แห่งนี้คือ กิจกรรมสาธิต (Demonstrations) ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้เข้าชมได้เห็นการทำงานของช่างพิมพ์ผ้าบล็อก “ชิปปา” (Chhipa : มาจากภาษาฮินดีคำว่า chhapna แปลว่า การพิมพ์หรือการประทับลาย) ช่างฝีมือจะนำแม่พิมพ์ไม้จุ่มลงในสีธรรมชาติ จากนั้นกดลงบนผืนผ้าอย่างแม่นยำ ผืนผ้าที่พิมพ์ลวดลายอย่างสมบูรณ์จะถูกนำไปตัดเย็บเป็นเสื้อผ้า เครื่องใช้ หรือเครื่องตกแต่งบ้านต่อไป 

ในการนี้ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิริวัณวรีฯ ได้ทดลองพิมพ์ลายผ้าด้วยพระองค์เอง เพื่อเข้าใจถึงกระบวนการที่ดูแสนจะเรียบง่าย แต่แท้จริงแล้วต้องใช้ทักษะและสมาธิเพื่อให้เกิดความแม่นยำ และน้ำหนักของสีที่เสมอกันทั้งผืนผ้าด้วยการควบคุมน้ำหนักมือที่กดลง และปริมาณสีที่ประทับลง ตลอดจนการวางตำแหน่งและจังหวะลายบนผืนผ้า ซึ่งถือเป็นศาสตร์และศิลป์ที่ต้องใช้ทักษะความชำนาญ และความต่อเนื่องในการทำงานนานนับปี

#ทรงพระเจริญ #สืบสานรักษาต่อยอด
#rajsthan #jaipur #India #อินเดีย #GobalReadyThaiCraf  #กระทรวงพาณิชย์ #MOC #สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย #SACIT #หัตถศิลป์ #นักปั้น #ศิลปหัตถกรรม